Mùa đông ở Mỹ, nhiều người trong nhà mình cùng than một chuyện: mắt cay xè, cộm như có cát, đôi khi lại chảy nước mắt sống. Ba ngồi xem tin tức trên iPad cả buổi, mẹ may vá dưới đèn, con thì học online, còn anh chị làm văn phòng nhìn màn hình 8 tiếng mỗi ngày. Cộng thêm lò sưởi chạy suốt đêm, đôi mắt gần như bị “phơi khô” liên tục.
Tin vui là phần lớn trường hợp khô mắt nhẹ có thể cải thiện bằng những thói quen đơn giản tại nhà. Dưới đây là lý do mắt dễ khô vào mùa lạnh và 8 cách giúp cả nhà, nam lẫn nữ, già lẫn trẻ, dễ chịu hơn.
Vì sao mùa đông mắt dễ khô hơn?
- Không khí lạnh chứa ít hơi ẩm, ra đường gặp gió lạnh làm nước mắt bay hơi nhanh.
- Lò sưởi trong nhà, máy sưởi trong xe làm không khí càng khô, nhất là khi luồng gió thổi thẳng vào mặt.
- Nhìn màn hình lâu khiến mình chớp mắt ít đi rõ rệt, bề mặt mắt không được làm ướt đều.
- Tuổi tác và thuốc men: người lớn tuổi, phụ nữ tuổi mãn kinh, người uống thuốc dị ứng, thuốc thông mũi, một số thuốc huyết áp hay thuốc trầm cảm dễ bị khô mắt hơn.
- Đeo kính sát tròng nhiều giờ, hay đi máy bay đường dài trong khoang rất khô.
Dấu hiệu thường gặp: mắt cay, rát, cộm như có bụi; đỏ nhẹ; mỏi mắt về chiều; nhìn mờ thoáng qua rồi chớp mắt lại rõ; và nghe lạ nhưng có thật: chảy nước mắt nhiều, vì mắt khô quá nên “phản ứng” tiết nước mắt kém chất lượng.
8 cách giúp đôi mắt dễ chịu hơn mùa lạnh
1. Tập thói quen 20-20-20 khi nhìn màn hình
Cứ 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn một vật xa khoảng 20 feet (6 mét) trong 20 giây, và cố ý chớp mắt chậm vài lần. Mỗi giờ nên đứng dậy nghỉ vài phút. Đặt màn hình máy tính cách mắt khoảng một sải tay, hơi thấp hơn tầm mắt, để mí mắt không phải mở to quá. Với laptop, một giá kê giúp chỉnh độ cao dễ dàng.
2. Giữ độ ẩm trong nhà, nhất là phòng ngủ
Độ ẩm trong nhà khoảng 30–50% là dễ chịu cho mắt, da và đường thở. Một máy tạo ẩm nhỏ đặt trong phòng ngủ hoặc cạnh bàn làm việc giúp rất nhiều; nhớ thay nước mỗi ngày và vệ sinh máy theo hướng dẫn để tránh nấm mốc. Mẹo giữ ẩm cho cả nhà mùa đông có thêm trong bài mùa đông thiếu nắng, giúp cả nhà tỉnh táo.
3. Dùng nước mắt nhân tạo đúng cách
Nước mắt nhân tạo bán không cần toa là bước đầu tiên dễ nhất. Vài điều nên biết:
- Nếu cần nhỏ từ 4 lần mỗi ngày trở lên, nên chọn loại không chất bảo quản (preservative-free), thường đóng ống nhỏ dùng một lần.
- Loại gel hoặc thuốc mỡ đặc hơn, giữ ẩm lâu nhưng làm mờ mắt một lúc, nên hợp dùng trước khi ngủ.
- Thuốc nhỏ “làm hết đỏ mắt” không phải là nước mắt nhân tạo; dùng thường xuyên có thể làm mắt khó chịu hơn. Hỏi dược sĩ nếu không chắc.
- Rửa tay trước khi nhỏ, không để đầu chai chạm vào mắt.
4. Chườm ấm và vệ sinh bờ mi
Bờ mi có những tuyến dầu nhỏ giúp nước mắt không bay hơi nhanh. Khi tuyến này bị tắc, mắt khô hơn hẳn. Chườm ấm đều đặn 5–10 phút lên mắt đang nhắm, sau đó xoa nhẹ và lau sạch bờ mi, giúp dầu tiết ra dễ hơn. Có thể dùng khăn ấm (kiểm tra nhiệt độ trước, đừng quá nóng) hoặc mặt nạ chườm mắt hâm được.
5. Đổi hướng gió sưởi, đeo kính khi ra đường
Trong xe, chỉnh cửa gió sưởi hướng xuống chân thay vì thổi vào mặt. Ở nhà, đừng ngồi ngay trước miệng gió lò sưởi. Ra đường lúc trời gió lạnh, đeo kính ôm sát mặt (kiểu wraparound) để chắn gió; ngày tuyết trắng nắng gắt thì kính râm còn giúp đỡ chói.
6. Uống đủ nước, ăn thêm cá béo
Mùa lạnh mình ít khát nên dễ uống ít nước. Để sẵn bình nước trên bàn. Bữa ăn có cá hồi, cá thu, cá mòi hay hạt lanh, óc chó cung cấp omega-3, tốt cho sức khỏe chung. Nếu muốn dùng viên dầu cá, nên hỏi bác sĩ trước, nhất là người đang uống thuốc chống đông máu.
7. Cẩn thận với kính sát tròng và chuyến bay dài
Người đeo kính sát tròng nên giảm số giờ đeo những ngày mắt khô, thay kính đúng hạn, và cân nhắc đeo kính gọng xen kẽ. Đi máy bay đường dài về Việt Nam, mang theo nước mắt nhân tạo trong túi xách tay; thêm gợi ý trong bài bay đường dài về Việt Nam mùa lễ.
8. Nghỉ ngơi cho mắt trước giờ ngủ
Hạn chế lướt điện thoại trong bóng tối ngay trước khi ngủ. Tắt quạt trần hay quạt sưởi thổi thẳng vào giường. Ai đeo máy CPAP mà thấy hơi thổi vào mắt thì báo bác sĩ để chỉnh mặt nạ. Một giấc ngủ đủ cũng giúp mắt hồi phục; da mặt và đôi môi cũng đỡ khô hơn, xem thêm bài chăm sóc da mùa đông ở Mỹ.
Khi nào cần đi khám mắt?
• Mắt đau, đỏ nhiều, nhìn mờ không hết khi chớp mắt
• Sợ ánh sáng, có ghèn đặc, hoặc một bên mắt nặng hơn hẳn
• Đã thử các cách trên 1–2 tuần mà không đỡ
• Khô mắt kèm khô miệng, đau khớp (bác sĩ có thể kiểm tra thêm bệnh khác)
• Người bị tiểu đường, bệnh tự miễn, vừa mổ mắt
Mất thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội, mắt bị hóa chất hay vật nhọn bắn vào: đi cấp cứu hoặc gọi 911 ngay.
Checklist mắt khỏe mùa đông cho cả nhà
☐ Màn hình cách một sải tay, thấp hơn tầm mắt
☐ Máy tạo ẩm phòng ngủ, độ ẩm 30–50%, thay nước mỗi ngày
☐ Nước mắt nhân tạo không chất bảo quản nếu nhỏ ≥ 4 lần/ngày
☐ Gel nhỏ mắt trước khi ngủ nếu sáng dậy hay cộm
☐ Chườm ấm 5–10 phút, lau sạch bờ mi
☐ Cửa gió sưởi trong xe hướng xuống chân
☐ Kính ôm sát khi ra đường gió lạnh
☐ Bình nước trên bàn, thêm cá béo trong bữa ăn
☐ Không đỡ sau 1–2 tuần: đi khám mắt
Lời kết
Đôi mắt làm việc không nghỉ suốt mùa đông, từ màn hình công việc đến những buổi tối quây quần xem phim cùng gia đình. Chỉ vài thay đổi nhỏ như một chiếc máy tạo ẩm, vài giây nhìn ra cửa sổ, một lần chườm ấm trước khi ngủ, là đủ để mắt dễ chịu hơn nhiều. Nhà mình ai cũng có thể bắt đầu ngay tối nay.
Trong nhà anh chị, ai là người hay than mỏi mắt, khô mắt nhất mùa lạnh? Mẹo nào đã giúp được nhiều nhất? Chia sẻ với Nhịp Sống Đẹp ở phần bình luận nhé!
